Royakkers, L., Poel, I. van de, Pieters, A. (2004)

Uitgever: HB Uitgevers

Het eerste Nederlandstalige ethiekboek voor technische studenten!

Techniek roept regelmatig ethische vragen op. Is kloneren toegestaan? Hoe veilig moet de spoortunnel onder het groene hart zijn? Hoeveel vliegtuiglawaai is nog aanvaardbaar? Ingenieurs hebben mete deze ethische vragen niet alleen als gewone burgers te maken, maar ook in hun dagelijkse beroepspraktijk. Ingenieurs zijn immers de makers en beheerders van technologie. Hierdoor vervullen ze een specifieke maatschappelijke rol en hebben zij een bijzondere verantwoordelijkheid voor mens, maatschappij en milieu.

De nadruk ligt in dit boek op de ethische vragen waar ingenieurs in hun dagelijkse werkpraktijk mee te maken krijgen. Aan bod komen onder andere ethische vragen bij het ontwerp van nieuwe technologie en de aanvaardbaarheid van risico’s en gevaren die technologie met zich meebrengt op het gebied van gezondheid en milieu. Ook is er aandacht voor de invloed van organisaties en het recht.

Het boek Ethiek en Techniek. Morele overwegingen in de ingenieurspraktijk biedt een aantal ethische denkkaders aan, gebaseerd op normatief-ethische theorieën en de beroepsethiek, om beter over ethische vragen in de techniek te kunnen nadenken. Ook wordt een analysemodel voor ethische vragen gepresenteerd waarmee tot een moreel oordel gekomen kan worden. Dit alles wordt geïllustreerd aan de hand van een groot aantal cases en voorbeelden zoals de rampen met de ‘Challenger’ en de ‘Herald of Free Enterprise’, het ontwerp van een lichtgewicht auto (het DutchEVO-project) en de risico’s van dioxine en onkruidverdelgingsmiddelen.

Het boek leent zich ook uitstekend voor zelfstudie, onder andere door het veelvuldig gebruik van aansprekende cases en voorbeelden en de vragen die aan het eind van ieder hoofdstuk zijn opgenomen.

Inhoudsopgave:

  1. Verantwoordelijkheid van ingenieurs
    Verantwoordelijkheid
    Verantwoordelijkheid en macht van ingenieurs
    Problemen rond verantwoordelijkheid
    Reikwijdte van verantwoordelijkheid van ingenieurs
  2. Beroepsethiek: beroepscodes & bedrijfscodes
    Gedragscodes
    Mogelijkheden en tekortkomen gedragscodes
    Klokkenluiden
    Gedragscodes en morele verantwoordelijkheid
  3. Normatieve ethiek
    Ethiek en moraal
    Feitelijke en morele oordelen
    Uitgangspunten: waarden, normen en deugden
    Relativisme en absolutisme
    Ethische theorieën
    Het belang van ethische theorieën
  4. ArgumentatieleerGeldige redeneringen
    Deductieve en niet-monotone redeneringen
    Redeneringen in ethische betogen
    Drogredenen
  5. Ethische cyclus
    Probleem oplossen
    Het ethische analysemodel voor het ‘oplossen’ van morele problemen
    Casus
    Discussie
  6. Ethische vragen bij het ontwerpen van techniek
    Wat is ontwerpen?
    Ethische kwesties gedurende het ontwerpproces
    Keuze tussen alternatieven
    De gebruiker en technische bemiddeling
  7. Ethische aspecten van technologische risico’s
    Risico en gevaar: enkele definities
    Risicoanalyse
    Het beperken van risico’s tijdens het ontwerpproces
    Wanneer zijn risico’s aanvaardbaar?
    Risicocommunicatie
    Nogmaals onwetendheid
    Conclusie: de verantwoordelijkheid van ingenieurs voor veiligheid
  8. Verantwoord handelen in de organisatie
    Het vele handen probleem
    Verantwoordelijkheidsverdeling in organisaties
    Procedures
    Integriteitkenmerken van organisaties
    De ideale organisatie?
  9. Recht, ethiek & techniek
    Wat is recht?
    Recht en ethiek
    Recht en techniek
    Aansprakelijkheid als juridisch vangnet?
    Productaansprakelijkheid
    Is recht rechtvaardig?
  10. Duurzaamheid, ethiek & techniek
    Milieuproblemen
    Duurzame ontwikkeling
    Is de duurzame samenleving realiseerbaar?
    Ingenieurs en duurzaamheid
    De verantwoordelijkheid van ingenieurs voor het milieu
  11. Een praktijkvoorbeeld: DutchEVO
    Casusbeschrijving DutchEVO
    Veiligheid
    Duurzaamheid
    Vragen

Noten
Literatuur

Bijlagen:
1. Beroepscode KNCV
2. Beroepscode KIVI-NIRIA
3. Bedrijfscode Philips

Bronvermelding illustraties
Trefwoordenregister
Over de auteurs